"Τα Όρια της Εμφάνειας"

Εικαστική Ομάδα Σφίγγας

Το έργο αποτελεί μια εικαστική υλική εγκατάσταση εσωτερικού χώρου με ηχητικό υπόβαθρο και ταυτόχρονα μία συλλογική performance με την συμμετοχή του κοινού που διερευνά στο επίπεδο της κοινότητας τα όρια του ιερού και τον ανθρωπολογικό χαρακτήρα της μύησης. Το έργο επιδιώκει ένα στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη κατάσταση, επικαλούμενο το χαμένο ορίζοντα μιας ιδανικής σχέσης προς την φύση, προς τον ίδιο μας τον εαυτό. Ο συμμετέχων καλείται μέσα από τρία διαφορετικά επίπεδα μύησης - με και την διαδραστική συμμετοχή των μελών της ομάδας «Σφίγγα» - να οδηγηθεί σε μια διαδικασία μέθεξης στην ανθρώπινη προϊστορία στην αναγνώριση της άμετρης σχέσης του ανθρώπου με τον πλανήτη που υλοποιείται ως πράξη κάθαρσης που έρχεται στο τέλος. Το έργο αποτελείται από μια  σύνθετη επιφάνεια κεραμικών όγκων όπου συνθέτουν ένα είδος αρχέγονου σκηνικού που διαμορφώνει μπροστά του ένα οριζόντιο πεδίο στρωμένο με αλάτι, ως βωμό απόθεσης αρχαϊκών, ζωόμορφων και ανθρωπόμορφων κεφαλών. Το σκηνικό αυτό περιβάλλεται από ένα πλαίσιο κάθετων πέπλων που λειτουργούν ως κυψέλες ερωτημάτων, συζητήσεων, αισθήσεων, βιωμάτων πριν ο επισκέπτης προχωρήσει στο κέντρο.

Το έργο σχεδιάστηκε από τον Αγγέλου Κωνσταντίνο και υλοποιείται συνεργατικά από 15 μέλη της «Σφίγγας»

 

Τεκμηρίωση

Το έργο διερευνά τις διαστάσεις της συμμετοχικής δημιουργικής και κοινωνικής πράξης, και απευθύνεται σε ένα ευρύ φάσμα κοινού αποτελώντας ένα συλλογικό μνημείο έκφρασης και μια πράξη «θρησκευτικής»  μύησης, που διερευνούν τον ορίζοντα της κοινωνικής διάδρασης της τέχνης. Αρνητής του φθηνού εντυπωσιασμού, η δράση ως καλλιτεχνική πρακτική επιθυμεί την άσκηση στην αποκάλυψη απλών αλλά πανάρχαιων αληθειών και βιωμάτων. Το τοπίο που επικαλείται είναι το τοπίο ενός πρωτόγονου κόσμου όπου το μέλλον που γυρίζει με μίας στην προϊστορία, στην χρονικότητα του αιώνιου και του αυτάρκους: μια εσωτερική και εκλεπτυσμένη επίγνωση άγνωστη σε εμάς,  μεταβιβάζει το αντίστροφο της σκέψης προς μια αισθαντική πράξη ανοίγματος, την διαύγεια μιας αυθεντικής σχέσης.  Η εγκατάσταση διερευνά τα όρια μεταξύ της πατριαρχίας και της μητριαρχίας, του πρωτόγονου και του πολιτισμένου, του ιερού και του βέβηλου.

Ερευνώντας το απροσμέτρητο σύμπαν της ανθρώπινης εμπειρίας μέσα στο χρόνο, αναζητώντας το κρυφό μονοπάτι προς στην Ιθάκη των αρχέγονων αισθημάτων,  ανασκάβοντας με ανυπόμονη θαλπωρή το χώμα με το οποίο ένας παρηκμασμένος και καταπιεσμένος πολιτισμός έθαψε το παρελθόν σε ένα αυτοματοποιημένο μοντέλο μιας μέγα – κοινωνικής μηχανής, επικαλούμαστε με αυτό το έργο το χαμένο ορίζοντα μιας ιδανικής σχέσης προς την φύση, προς τον ίδιο μας τον εαυτό. Το συλλογικό αυτό έργο αφορά μια λύτρωση που έρχεται ύστερα από μια πράξη μέθεξης στην ανθρώπινη προϊστορία, την αναγνώριση της ανείπωτης κτηνωδίας που βαραίνει το ανθρώπινο είδος, την  άμετρης σχέσης του είδους με τον πλανήτη που είναι ταυτόχρονα μια μανιώδη και αυτοκαταστροφική τάση προς το ίδιο του το είναι.

 

Στο μοντέλο ενός αποκομμένου από τον κόσμο, ανθρώπου, η ανίερη πράξη του ανοίγματος, συνίσταται ως αποκάλυψη των χαμένων συνδέσεων του, ως επιθυμία αναζήτησης ενός  τρόπου μετάβασης από την βίαιη κατάσταση ενός πολιτισμού σε μια στην άλλη,  ένα πέρασμα που αποτελεί την άρνηση της καθημερινής εγκιβωτισμένης εμπειρίας προς την αποκάλυψη της εγκόσμιας εμπειρίας. Το γίγνεσθαι εμφανίζεται πάντα μπροστά απ’ τις ιεραρχίες των πραγμάτων που αντιστοιχούν στους πιστούς και τους υπηκόους.  Η ίδια η σύνταξη του κόσμου, η ίδια βία, εκείνη που κείται πάντα παρούσα στην καρδιά των απεικονιστικών συστημάτων, κάθε συστήματος συμβολοποίησης και αναπαράστασης  (σύμφωνα με τον Benjamin), είναι τα άδυτα ενός κόσμου που επικαλύπτει τα σκιρτήματα ενός ζωντανού είδους, τα διακυβεύματα των ανθρώπινων πολιτισμών πάνω στην «γυμνή σάρκα».

Το έργο μας είναι ακριβώς εκείνα τα όρια ανάμεσα στο κρυφό και το φανερό, στην βία και την συγκάλυψη της, στο ιερό και στο ανίερο του ζωντανού σώματος . Αυτό που επιζητούμε είναι η βαθμιαία φανέρωση, μια φανέρωση αρεστή στις αστάθειες, στις αποκαλύψεις των ελλείψεων, στις αβεβαιότητες. Επιζητούμε ακόμα μια φανέρωση πρόσκαιρη, καθώς αυτό που αναδεικνύει, πέφτει ήδη στην λήθη της επόμενης εμφάνειας, στον κυκεώνα  μιας αδύνατης αναπαράστασης. Η φανέρωση συνιστά όμως πέρα από μια ατομική εμπειρία μια κοινωνική πράξη, μια εμπειρία που μέσα στα πλαίσια της κοινωνικής γλυπτικής, συντελείται ως αντιστροφή, δια της αρνητικότητας.

 

(https://www.sphinx-biennale.com/social-sculpture-2018)

Εικαστική πράξη

Ένας ακατέργαστος λείος βράχος στο κέντρο μιας βιομορφικής κάθετης επιφάνειας.  Το υποβλητικό σε διαφόρους καθορισμούς κάθετο στοιχείο της πέτρας, καλεί το οριζόντιο λευκό πεδίο του αλατιού μπροστά του, ως ένα αυτονόητο κοινό χώρο απόθεσης ομοιωμάτων ανθρωπόμορφων κεφαλών ζώων ή ζωόμορφων κεφαλών ανθρώπων.  Το στοιχείο της θυσίας ενώνεται με τα οριακά διακυβεύματα της ανθρώπινης ζωής, με το στοιχείο της ανθρώπινης βιαιοπραγίας.  Το μυστηριακό ανιχνεύεται στο  ανθρωπολογικό επίπεδο των πολιτισμών,  εκεί όπου  συγκρίνονται συναισθηματικά οι διαστάσεις της ζωής ως κόμβοι χωροχρονικού καθορισμού, ως θεϊκά στοιχεία καθορισμού του ανθρώπινου είναι.

Το έργο «Τα Όρια της Εμφάνειας» είναι η οντολογική αποκάλυψη της ιερής και κρυμμένης μετάβασης, μια φανέρωση του επιβαλλόμενου χαρακτήρα ενός ιερού που κρύβει και κρύβεται, συγκαλύπτοντας τις χαμένες σχέσεις του ανθρώπινου είδους με τα άλλα είδη του πλανήτη που προσαρμόζονται στις επιβεβλημένες, παρανοϊκές και νευρωτικές του επιτελέσεις. Το ανθρώπινο στοιχείο, επιζητώντας τότε μια λύση στα ανθρώπινα αδιέξοδα, προσπαθεί να επανεφεύρει το ιερό, κάτι που συντελείται στην επιλογή μιας διαδικασίας φανερώσεων που συντελείται σε στάδια:

 

Το πρώτο στάδιο είναι αυτό της  πληροφόρησης και της κρίσης· το δεύτερο στάδιο, εκείνο της εσωτερικής αντίληψης, της βιωματικής φανέρωσης. Τέλος, στο τρίτο στάδιο, συντελείται η βαθύτερη αλλαγή, εκείνη της ανάληψης της ευθύνης, όταν η ολοκληρωμένη ποιητική πράξη, ενοποιώντας το νοητικό το σωματικό υπόβαθρο, ξεπερνά τις ατομοποιημένες καταχωρήσεις της εισβάλλοντας μέσα στο συλλογικό χώρο ως φορέας της εξιλέωσης και την κάθαρσης. Η αναγνώριση και το αίτημα της εξιλέωσης που οδηγούν στην κάθαρση, είναι οι αυτόνομες υπαρξιακές κινήσεις του όντος που προεκβάλλουν ως πύλη στην ζωή, πάνω σε αυτόν τον ενοποιημένο χώρο «κοινωνικής γλυπτικής», εκεί όπου η ζωή δεν χρειάζεται πλέον την τέχνη γιατί όλα είναι τέχνη, εκεί  όπου συντελείται το άρρητο και το αδιαμεσολάβητο, η αυτάρκεια του ακατάληπτου, το σύμπαν της απειρίας.   

Περιγραφή της εγκατάστασης:

  •  «Βωμός»: σύνθετη επιφάνεια κεραμικών όγκων (περίπου 6Χ3,5x1) που λειτουργεί ως σκηνικό σε ένα οριζόντιο πεδίο μπροστά του, στρωμένο με αλάτι. Διαστάσεις κεντρικού χώρου: περίπου 60 m2

  • 100 Κεραμικές ζωόμορφες  και ανθρωπόμορφες κεφαλές.

  • Κεραμικό γλυπτό – «νιπτήρας»

  • Περιμετρικές διατάξεις κάθετων επίπεδων πέπλων γύρω απ’ τον κεντρικό “βωμό”. Συνολικές διαστάσεις χώρου: 200- 250 m2

  • Ηχητική εγκατάσταση που θα επαναλαμβάνεται σε κύκλους της μίας ώρας περίπου

  • Επεμβάσεις με φώτα.

  • Επεμβάσεις με ειδικά αρώματα.

 

Λειτουργία:

Προκαταρκτικό στάδιο: Ο επισκέπτης πληροφορείται περιληπτικά την διαδικασία. Στην συνέχεια καλείται να πλύνει τα χέρια του έξω από το κύριο χώρο της εγκατάστασης και έχουμε την είσοδο του στον κύριο χώρο του έργου, ξεκινώντας μια διαδικασία μετάβασης σε τρία διαφορετικά επίπεδα μύησης:

Πρώτο στάδιο: Η πληροφόρηση. Η διαδικασία αυτή συντελείται ψιθυριστά από μέλη της Σφίγγας στους χώρους που δημιουργούνται ανάμεσα στα πέπλα που περιβάλλουν το κύριο χώρο. Η πληροφόρηση περιλαμβάνει παραδείγματα και εξηγήσεις γύρω από την σύσταση και την δράση των αρχαίων πολιτισμών, παραδείγματα και ερωτήματα γύρω απ’ την ανθρώπινη βία, ερωτήματα για τις ανθρώπινες ανάγκες και επιθυμίες, κ.α..

Δεύτερο στάδιο: Ενόραση, εσωτερική αντίληψη. Ο επισκέπτης μεταβαίνει στον κύριο χώρο και κάθεται περιμετρικά του κεντρικού «βωμού» όπου στοχάζεται όλα όσα έχουν ειπωθεί ενώ ταυτόχρονα αφουγκράζεται τα αισθητηριακά δεδομένα του χώρου. Η υποβλητικότητα της κατάστασης συντελεί στην επιτέλεση εκείνης της βιωματικής φανέρωση της τραγωδίας της φύσης μπροστά στην ανθρώπινη κτηνωδία.

Τρίτο στάδιο: Αποκατάσταση της σχέσης. Ο επισκέπτης αποθέτει ένα ομοίωμα ζωόμορφου κεφαλιού μπροστά από το «βωμό». Ο βωμός που αποτελεί το κέντρο της εγκατάστασης, αντιστοιχεί ακριβώς σε αυτό το κέντρο της ψυχικής αναγνώρισης που έρχεται με την ανθρώπινη πράξη. Το έργο είναι η πύλη, το οντολογικό πέρασμα σε μια διαδρομή που συντελείται ταυτόχρονα μέσα στον επισκέπτη και έτσι μόνο επιτελεί τον προορισμό του.

Αναλυτικά:

Συμμετέχοντες: 15 άτομα. Η συνολική δαπάνη χρόνου υπολογίζεται σε 1160 ώρες

Υλικά του έργου: 30 m2 επισμαλτωμένες κεραμικές επιφάνειες ενσωματωμένες σε ξύλινο σκελετό, κεραμικές μορφές διάσπαρτες στο χώρο.

Τελικές διαστάσεις: Κεντρικός χώρος: 350 cm(ύψος) X720 cm(πλάτος)X550 cm (βάθος) - Μαζί με τον χώρο πέπλων  συνολική επιφάνεια είναι 150 m2

Συμμετέχοντες: 

Κωνσταντίνος Αγγέλου

Λευτέρης Αϋφαντής

Φώτης Βασιλείου

Στέλλα Δούκα

Μαρία Καντίκα

Μαρία Καραχάλιου

Ευσταθία Κούλη

Τάσος Κούστας

Όλγα Μάμαλη

Ιωάννα Μανοπούλου

Ζωή Μαστροθανάση

Ελένη Μπάκα

Πάτρα Μπάκα

Πέπη Παπαδημητρίου

Σοφία Σωτήρχου

Ζωγραφιά Χρήστου

Εικόνες - ντοκουμέντα της διαδικασίας παραγωγής του έργου.

Εικόνες - ντοκουμέντα της ειδικής συμμετοχικής, βιωματικής εκπαιδευτικής διαδικασίας που αφιερώθηκε στο έργο.

χορηγοί επικοινωνίας

  • Instagram Social Icon
  • Facebook Social Icon

ΜΕΓΑΛΟΙ ΧΟΡΗΓΟΙ